Nghị định 90/2026: Giải Pháp Nào Để Người Dân Không Hoang Mang, Nhà Thuốc Không Áp Lực?

Những băn khoăn của người dân sau Nghị định 90/2026

Sau bài viết hôm qua về Nghị định 90/2026, mình đọc rất nhiều comment băn khoăn của mọi người:

• “Bệnh mà đợi tới viện khám chắc nặng luôn rồi.”
• “Tiêu chảy một liều là xong, giờ cũng phải đi khám thì khổ người dân lâo động quá?”
• “Đau họng, ho cảm vài hôm cũng phải đến bệnh viện xếp hàng sao?”

Mình nghĩ phần lớn lo lắng này xuất phát từ việc nhiều người chưa phân biệt rõ giữa thuốc kê đơn (ETC) và thuốc không kê đơn (OTC), cũng như đang hiểu rằng sắp tới hễ có bệnh là phải vào viện gặp bác sĩ.

Thực ra không phải như vậy. Từ năm 2017, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 07/2017/TT-BYT với danh mục tới 243 hoạt chất thuốc không kê đơn (OTC). Điều đó có nghĩa là dược sĩ hoàn toàn được phép tư vấn và hỗ trợ người dân xử lý rất nhiều bệnh lý thông thường mà không cần đơn bác sĩ.

Nếu dược sĩ có chuyên môn tốt, đặt sự an toàn của bệnh nhân lên hàng đầu thì phần lớn các bệnh nhẹ, thường gặp vẫn có thể kiểm soát an toàn bằng nhóm OTC này.

Những trường hợp bệnh lý nhẹ có thể ưu tiên thuốc OTC

Tiêu chảy nhẹ

Có thể ưu tiên men vi sinh, Oresol, Berberin, Smecta… mà chưa cần dùng ngay kháng sinh như Biseptol.

Ho đau họng nhẹ

Có thể dùng viên ngậm sát khuẩn hoặc kháng sinh tại chỗ như Dorithricin, Mekotricin… thay vì dùng kháng sinh đường uống ngay từ đầu.

Cảm cúm thông thường, đau đầu hay sốt nhẹ

Đa số trường hợp chỉ cần Paracetamol, nghỉ ngơi và theo dõi thêm là đã ổn.

Dị ứng nhẹ, mẩn ngứa thông thường

Có thể ưu tiên thuốc kháng histamin như Telfast thay vì lạm dụng corticoid như Medrol ngay từ đầu.

Chỉ khi bệnh nhân có triệu chứng nặng hơn, kéo dài, có dấu hiệu nguy hiểm hoặc cần dùng đến kháng sinh đường uống, corticoid, thuốc điều trị chuyên sâu, thuốc điều trị bệnh mạn tính thì lúc đó mới thực sự cần bác sĩ thăm khám và kê đơn.

Góc nhìn từ gần 20 năm làm nghề dược

Bản thân mình gần 20 năm làm nghề, dù tư vấn cho người nhà hay khách hàng tại nhà thuốc cũng luôn ưu tiên hướng an toàn, hạn chế tối đa kháng sinh, corticoid, NSAIDs và nói không với việc “cắt liều mạnh uống cho nhanh khỏi”.

Vì thực tế, kiểu dùng thuốc đó có thể khiến người bệnh thấy dễ chịu rất nhanh trước mắt, nhưng về lâu dài lại làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh, giảm sức đề kháng, gây nhiều tác dụng phụ và đôi khi còn che lấp những bệnh lý nguy hiểm hơn phía sau.

Nên cá nhân mình vẫn ủng hộ chủ trương siết lại thuốc kê đơn.

Đây là xu hướng sử dụng thuốc văn minh mà rất nhiều nước đã áp dụng từ lâu: đặt sự an toàn của cộng đồng lên trên sự tiện lợi trước mắt.

Giải pháp để triển khai hiệu quả Nghị định 90/2026

Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả thì chắc chắn không thể chỉ “siết” nhà thuốc, mà cần đi kèm rất nhiều giải pháp để người dân vẫn tiếp cận điều trị thuận lợi.

Phát triển mô hình bác sĩ gia đình

Phát triển mô hình bác sĩ gia đình như Châu Âu, Úc, Canada để giảm quá tải bệnh viện, để bác sĩ gia đình đóng vai trò “gatekeeper” (người gác cổng), xử lý các bệnh thông thường trước khi chuyển tuyến.

Tăng quyền tư vấn cho dược sĩ cộng đồng

Tăng quyền tư vấn và chăm sóc ban đầu cho dược sĩ cộng đồng. Ở một số nước, dược sĩ cộng đồng còn được hỗ trợ xử lý một số nhiễm khuẩn nhẹ ngoài da hoặc ở mắt bằng thuốc tại chỗ với giới hạn rất chặt để đảm bảo an toàn.

Mở rộng danh mục thuốc OTC

Mở rộng thêm danh mục thuốc OTC phù hợp thực tế điều trị thay vì chỉ 243 hoạt chất như hiện tại.

Phát triển mô hình “Pharmacist-only medicines”

Phát triển mô hình “Pharmacist-only medicines” như nhiều nước phát triển đang áp dụng. Đây là nhóm thuốc trung gian nằm giữa thuốc kê đơn (ETC) và thuốc OTC, không cần toa bác sĩ nhưng bắt buộc phải được dược sĩ trực tiếp đánh giá và hướng dẫn trước khi sử dụng.

Mục tiêu của mô hình này là vừa giúp người dân tiếp cận điều trị nhanh hơn, vừa đảm bảo an toàn và giúp dược sĩ trở thành “chốt chặn chuyên môn” phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh nguy hiểm.

Bài học từ mô hình sử dụng thuốc tại Úc

Như chuyến đi Úc vừa rồi, mình thấy hoạt chất Esomeprazole (Nexium) được phân tách rất hay.

Dòng OTC Nexium 24HR, hàm lượng thấp 20mg loại 7–14 viên giúp xử lý nhanh tình trạng ợ nóng cấp tính. Còn dòng điều trị dài Nexium 40mg, 28 viên như ở Việt Nam bắt buộc phải có chỉ định bác sĩ để tránh việc bệnh nhân tự điều trị quá lâu, che lấp các bệnh lý nguy hiểm như ung thư dạ dày hay thực quản.

Mình nghĩ Việt Nam rồi cũng sẽ dần đi theo hướng cân bằng như vậy: vừa kiểm soát thuốc kê đơn chặt chẽ hơn, vừa tạo điều kiện để người dân tiếp cận điều trị cơ bản thuận tiện hơn.

Thay đổi nhận thức sử dụng thuốc mới là điều quan trọng

Nhưng để chủ trương này thực sự hiệu quả thì điều quan trọng không chỉ nằm ở quy định, mà còn là thay đổi dần nhận thức sử dụng thuốc của cả cộng đồng.

Nhiều năm qua, người dân đã quen với suy nghĩ “thuốc càng mạnh thì càng nhanh khỏi”. Thành ra cứ ho vài hôm là muốn dùng kháng sinh, đau họng là đòi corticoid, chưa đỡ ngay thì nghĩ dược sĩ kém, không điều trị giỏi như nhà A,B,C. Áp lực đó đôi khi cũng khiến nhiều nhà thuốc rất khó giữ chuyên môn nếu không muốn mất khách.

Trong khi thực tế, cơ thể con người cần thời gian để tự chống chọi với virus, vi khuẩn, tự hồi phục. Không phải bệnh nào cũng cần kháng sinh, và cũng không phải cứ dùng thuốc mạnh ngay từ đầu là tốt.

Việc lạm dụng thuốc trong thời gian dài mới chính là nguyên nhân khiến tình trạng kháng kháng sinh, viêm dạ dày, suy giảm đề kháng hay tác dụng phụ ngày càng phổ biến hơn.

Mình nghĩ thời gian tới sẽ cần rất nhiều hoạt động truyền thông để người dân hiểu rằng khi dược sĩ ưu tiên giải pháp nhẹ hơn không phải kém chuyên môn, không biết dung thuốc, mà là đang cố gắng điều trị đúng mức cần thiết và an toàn hơn cho người bệnh về lâu dài.

Khi người dân hiểu và đồng hành hơn với nhà thuốc, dược sĩ cũng sẽ có thêm điều kiện để làm đúng chuyên môn của mình, thay vì luôn ở trong thế khó giữa áp lực cạnh tranh và nhu cầu muốn “khỏi thật nhanh” của khách hàng.

Kết luận

Nếu làm tốt được điều đó thì vừa giúp giảm quá tải cho hệ thống y tế, vừa an toàn hơn cho cộng đồng, mà dược sĩ cũng được phát huy đúng vai trò chuyên môn của mình.
Nguồn: Ths.Ds.Lê Phương Dung